Wanneer ik op dit moment een spel voor een gezellig avondje mocht uitzoeken dan werd het "1830" voor een lange avond en ''Brittania" voor een gewone avond. Brittania is weer zo'n prachtig Avalon Hill spel, dat voor zover het dat nog niet is een regelrechte klassieker zal worden.

Tijdens de tweede wereldoorlog hielden de Britten het moreel o.a. hoog met de constatering dat er sinds 1066 geen enkele invasie in Engeland succesvol is geweest.
Echter hierbij gingen die eigenwijze edoch wellicht juist daarom ook wel sympathieke Britten er wel aan voorbij dat voor 1066 zelfs de meest obscure achterbuurtvolkjes van Noord-West Europa succesvolle invasies in Brittania hebben gedaan. De spelletjesfreak Lewis E. Pulsipher ging daar niet aan voorbij en zal aan zijn bankrekening zien dat hij niet de enige is die daar blij om is.

In Britannia, "Game of the birth of Britain'', wordt die hele geschiedenis vanaf de Romeinse invasie tot en met Willem de Veroveraar in 1066 nagespeeld. Dat "naspelen'' is in dit geval het sleutelwoord. Iedereen heeft een aantal invasierende volken onder zijn hoede en probeert daarmee de historie zo goed mogelijk te benaderen en soms zelfs te overtreffen. Naarmate je de historie dichter benadert krijg je meer punten en zoals je wel aan zult voelen wint de persoon met de meeste punten. De Romeinen bijvoorbeeld veroverden heel Engeland tot aan de grenzen met Schotland en Wales. Wanneer de speler die de Romeinen heeft, dat maar gedeeltelijk lukt, dan gaat het op dat moment slecht met hem, ook al lijkt het optisch (hij beheerst het halve bord) goed met hem te gaan. Lukt het hem om niet alleen Engeland, maar ook nog stukken van Schotland en Wales te veroveren. dan gaat het wel erg goed met hem. Echter de punten die je voor die extra stukken verdient zijn '' peanuts'' in vergelijking met de verovering van Engeland. Belangrijker is het dat dan de anderen punten mislopen.

Overigens in het algemeen begin ik altijd al heel snel verschrikkelijk te balen van die Romeinen als ik ze zelf niet speel. Dat gaat daar maar tekeer over dat hele bord, terwijl mijn eigen veel sympathiekere volkjes zwaar onder druk komen te staan, zo niet uitgemoord/overwonnen worden door die rot-Romeinen (Stel je voor: Peter Mulder, die met zo'n brede grijns al jouw volkjes zit uit te moorden). Meestal als de Romeinen teruggeroepen worden om de Rijngrens te verdedigen en vervangen worden door ''Romano-British"-e (zelfde speler) eenheden (King Arthur!!) ontstaat er een enorme klopjacht op die eenheden, die aangeeft dat de anderen er net zo van zaten te balen. De Romano-British leveren meestal niet zoveel punten op.

Een ander prachtig voorbeeld zijn de Briganten, een klein maar fijn volkje, dat er al vanaf het begin opstaat. Deze Briganten zijn er in geslaagd de Romeinse invasie te overleven en nog zes eeuwen (!!) daarna in een koninkrijkje in Strathclyde (linksonder in Schotland) te handhaven alvorens ze in het grote geheel opgingen. Je snapt dat dit kruimelvolkje toch nog heel aardig scoort als het jou met de Briganten ook lukt om je een tijdje in Strathclyde te handhaven.
Ook erg spectaculair zijn de Welsh rond de achtste en negende beurt (1 beurt = 75 Jaar) Verder zijn de Welsh erg saai. Het is een van de weinige volken die de hele tijd op het bord staan. Ze krijgen vooral punten voor het bezit van Wales, wat vrij makkelijk lukt als ze niet zoveel last hebben van de Romeinen, terwijl ze voor gebieden buiten Wales nauwelijks punten krijgen en zich daar bovendien nauwelijks kunnen handhaven. Echter rond 600-700 zijn er Welsh gesignaleerd in de buurt van York aan de oostkust van Engeland. Dat is erg leuk, want als de Welsh het in deze periode lukt om inderdaad tijdelijk York te bezetten dan krijgen ze daar natuurlijk een smak punten voor. Meestal zit je al vanaf de Romeinen deze invasie voor te bereiden. Bovendien, wat doen de anderen? Zoeken ze een veilig heenkomen ''elsewhere'' of gaan ze etteren, in de weg lopen en alsnog afgeslacht worden door kamikaze-benden uit Wales? En wat laat je achter, na York is alleen Wales weer interessant en levert in totaal veel meer op dan een geslaagde York-expeditie.

Het vechten gaat met dobbelstenen. Bij een gevecht van 2 tegen 3 gooien beide spelers simultaan met een aantal dobbelstenen overeenkomstig het aantal eenheden. Een "5" of een "6" vernietigt een vijandelijke eenheid. Na 1 keer gooien mogen beide spelers zich terugtrekken, als dat mogelijk is. Romeinse legers vechten efficiënter dan hun barbaarse tijdgenoten, terwijl het aanvallen van andere volken die zich in de bergen teruggetrokken hebben moeizamer gaat.
In principe heb ik verschrikkelijk de pest aan dobbelstenen in een "strategisch" spel. Hier zou ik het niet anders willen. Doordat geluk een factor wordt gaat het prestatie-element er wat mij betreft uit en wordt het pretklassement (het winnen van een spel telt voor dat klassement natuurlijk wel mee) het belangrijkste. En in dit pretklassement worden in vergelijking met andere spelletjes hoge klasseringen gehaald, ook door de ''verliezers''. De toestand is nu iedere beurt zo totaal verschillend van de laatste beurt, laat staan verschillend van dezelfde beurt in het vorige spelletje, dat je interesse niet kan verslappen. Buiten dat heb je gedurende het hele spel wel wat te doen, terwijl er voor iedereen, ook de verliezers, momenten zijn waarop men het totale gebeuren in zijn greep heeft. Dan komt er weer zo'n ''Major Invasion'' van Deense Vikingen, Noormannen, Normandiers, Saxen. Angelen o.i.d.
Wat ik bijzonder fascinerend vind, is dat iedereen op bepaalde momenten meerdere volken op het bord heeft, maar dat die elkaar slechts zeer zijdelings kunnen helpen. En zelfs dat gaat vaak ten koste van het helpende volk. Bijvoorbeeld, tijdens de Deense invasie moet je proberen om met Canute, toen al koning van Denemarken, Noorwegen en een groot gedeelte van Zweden, koning van Engeland te worden. Daarvoor heeft hij tweemaal zoveel provincies als iedere afzonderlijke andere natie van dat moment nodig. De Welsh van dezelfde speler kunnen op dat moment wat invallen in Engeland doen en het te behalen aantal provincies wat beïnvloeden. Echter, als ze dat doen dan verzwakken ze hun positie zodanig dat ze grote problemen met bijvoorbeeld Ierse invasies kunnen krijgen. Bovendien kunnen de Welsh hun kruit beter even droog houden en de Normandische invasie afwachten.

Brittania speel je het liefst met zijn vieren, omdat iedere speler dan zijn eigen kleur countertjes (stukjes karton, die jouw volksstammen representeren) heeft. Verder heb ik van horen zeggen dat het spel zo beter in evenwicht is dan met 3 of 5. Er is een stroming onder de spelers, die overwegen om het spel ietwat aan te passen voor ervaren spelers. Nadat je het een aantal keren heb gespeeld. krijg je een aardig idee wat de verschillende volken waard zijn en welke invloed ze op elkaar hebben. Bovendien houden we statistieken bij over het aantal punten per volk.
Bij deze methode gaat men nu bieden op de volken. Men heeft een aantal Victory Points tot zijn beschikk ing, bijvoorbeeld 110 of 100 en mag die verdelen over de volken. Zo van "ik denk 45 punten met de Romeinen te halen". Wanneer niemand meer dan 45 met de Romeinen denkt te halen dan je dat volk voor de bieder van 45. Het aantal punten dat je meer haalt dan je boden min het aantal punten dat je er onder zit is dan je eindscore.
Natuurlijk is dit een leuk idee. Of het ook een goed idee is, kan alleen proefondervindelijk worden aangetoond. Welke combinaties van volken rollen er uit de bus? Welke biedmethode wordt er gevolgd? Wat denk je bijvoorbeeld van het per opbod verdelen van de volken? Hoe wordt het pretklassement beinvloed: je hebt grote kans dat je nu bepaalde periodes buiten spel staat. Het proberen waard lijkt me.
In het spel zit ook iets van bevolkingslimieten en aanwas. Iedere provincie kan maar een bepaald aantal eenheden herbergen. In 1 provincie per volk mag je daar een uitzondering voor maken (een legermacht dus), maar het gehele volk moet wel voldoende provincies bezitten om de legermacht te kunnen voeden. In de bergen is dat allemaal wat moeilijker. Per provincie per 75 jaar krijg je een aanwaspunt, per bergprovincie een halve. Met 3 aanwaspunten krijg je er een nieuwe stam bij.
Het aantal countertjes van een bepaald volk is bij de aanwas een beperkende factor. De Caledonians bijvoorbeeld hebben maar 6 countertjes tot hun beschikking. Ze kunnen dus hooguit 6 provincies bezitten. Zojuist verlaten provincies behoren niemand toe. Grofweg is het aantal counters van een bepaald volk een maat voor de stootkracht van een volk. De Angelen en de Saksen zijn dan ook erg sterk. Over het te behalen puntenaantal zegt het niets.

Buiten de natuurlijke aanwas zijn er de invasiemachten die gewoon op het juiste moment met een vast aantal aan de rand van het bord (op zee) verschijnen. Sommige volken sturen eerst raiders, die alleen invallen doen en dan weer verdwijnen, alvorens de echte klapper komt. Hilde is laatst in het scheepvaartmuseum in Rotterdam geweest en daar draaide een computerprogramma, waarbij je in de huid van Willem de Veroveraar kon kruipen. Je moest opgeven hoeveel soldaten je meenam, hoeveel schepen, hoeveel voorraden, wanneer je de oversteek maakte e. d. en dan probeerde het programma te schatten hoe het met jouw invasie af zou lopen. Van alle keren dat Hilde het programma in werking zag, was er slechts 1 persoon die met een legermacht aan de slag bij Hastings kon beginnen. Die werd echter wel verloren. Overigens in de spelregels een korte samenvatting van de geschiedenis van deze periode.

Tot slot moet ik, behalve te vermelden, dat het bord wat kwetsbaar is, nog even wat kwijt over de leaders, die van tijd tot tijd opstaan en een volk kunnen inspireren. King Arthur en Canute heb ik al genoemd, maar wat te denken van Ethelred the Unready, Edward the Confessor, Harald the Ruthles... Eigenlijk merkwaardig dat William the Conquerer nog een kans maakte tegen helden met zulke mooie namen.

Cycloop